GTİP ve HS kodu nedir, nasıl bulunur?

Gümrük vergisinden pazar araştırmasına kadar ihracatın her adımında karşınıza çıkan kodlar: yapıları, aralarındaki fark ve ürününüzün kodunu doğru bulmanın yolu.

30 Ekim 2026 · Okuma süresi ~7 dk

Kısa cevap

HS kodu, Dünya Gümrük Örgütü'nün (WCO) Armonize Sistemi'ndeki, dünyada ortak kullanılan 6 haneli ürün kodudur. GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) ise Türkiye'nin 12 haneli kodudur: ilk 6 hanesi HS kodu, 7. ve 8. haneleri AB Kombine Nomenklatürü ile uyumlu, son 4 hanesi ulusaldır. Kodunuzu Ticaret Bakanlığı'nın yayımladığı Türk Gümrük Tarife Cetveli'nden bulursunuz; emin değilseniz gümrük müşavirinize danışır ya da Bağlayıcı Tarife Bilgisi istersiniz.

1. Kod neden bu kadar önemli?

Gümrük vergisi ve kurallar: Alıcı ülkede ödenecek vergi, kota, belge ve lisans gereklilikleri koda göre belirlenir.
Pazar araştırması: Hangi ülkenin ürününüzü ne kadar ithal ettiğini gösteren istatistikler (örneğin ITC Trade Map) HS koduyla aranır. Hedef ülke seçimi buradan başlar.
Menşe ve tercihli ticaret: Serbest ticaret anlaşmalarındaki indirimler ve menşe kuralları kod bazında tanımlanır.
Destek ve teşvikler: Bazı destek ve teşvik programları belirli ürün gruplarına, yani kodlara bağlıdır.

Yanlış kod; fazla vergi ödemek, gümrükte bekleme, ceza ya da yanlış pazara yatırım yapmak demektir.

2. Kodun yapısı: fasıldan GTİP'e

Armonize Sistem, ürünleri 21 bölüm ve 97 fasıl altında, işlenme derecesine ve malzemesine göre sıralar. Yürürlükteki sürüm 1 Ocak 2022'den beri uygulanan HS 2022'dir. Pamuklu bir banyo havlusu üzerinden örnek:

Hane	Kod	Anlamı
2 · Fasıl	63	Diğer hazır eşya; takımlar; kullanılmış giyim eşyası ve kullanılmış diğer eşya; paçavralar
4 · Pozisyon	63.02	Yatak çarşafları, masa örtüleri, tuvalet ve mutfak bezleri
6 · Alt pozisyon (HS)	6302.60	Tuvalet ve mutfak bezleri; havlu kumaşından veya benzeri dokunmuş kumaşlardan, pamuktan
8 · AB Kombine Nomenklatürü	6302.60.00	AB'nin 8 haneli kırılımı (Türkiye ile ortak)
12 · GTİP	6302.60.00.00.xx	Türkiye'nin ulusal kırılımı; güncel cetvelden kontrol edilir

Tablodaki açıklamalar özet niteliğindedir; resmî metin için yürürlükteki tarife cetveline bakın.

3. Ürününüzün kodunu bulma, adım adım

Ürünü tarif edin: Ne olduğu, ne işe yaradığı, ana malzemesi ve işlenme derecesi. Pazarlama adını değil, gümrükçünün göreceği gerçeği yazın.
Fasılı bulun: Malzemeye mi (örneğin 73: demir veya çelikten eşya) yoksa işleve mi (örneğin 84: makineler) göre sınıflanacağını belirleyin. Bölüm ve fasıl notları hangisinin geçerli olduğunu söyler.
Pozisyon ve alt pozisyonu daraltın: 4 ve 6 haneli metinleri okuyun; ürününüzü en özel şekilde tanımlayanı seçin.
GTİP'i tamamlayın: Ticaret Bakanlığı'nın her yıl güncellediği Türk Gümrük Tarife Cetveli'nden 12 haneli kodu bulun.
Doğrulatın: Gümrük müşavirinize danışın. Kesinlik gerekiyorsa gümrük idaresinden Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) isteyin; bu yazılı karar ürününüzün sınıflandırmasını resmî olarak belirler.

4. Genel Yorum Kuralları

Sınıflandırma, Armonize Sistem'in altı Genel Yorum Kuralına (GYK) göre yapılır. Özetle:

Kural 1: Sınıflandırma pozisyon metinlerine ve bölüm/fasıl notlarına göre yapılır; başlıklar yalnızca yol göstericidir.
Kural 2: Eksik veya sökülmüş hâldeki eşya, tamamlanmış eşyanın esas niteliğini taşıyorsa onunla sınıflanır; karışımlar ilgili malzemenin pozisyonunu kapsar.
Kural 3: Birden fazla pozisyon uyuyorsa: önce en özel tanım; olmazsa eşyaya esas niteliğini veren malzeme veya parça (takımlar dâhil); o da olmazsa numara sırasında en sonda gelen pozisyon.
Kural 4: Hiçbir pozisyona girmeyen eşya, en çok benzediği eşyanın pozisyonunda sınıflanır.
Kural 5: Eşyaya özel kutu ve kılıflar ile normal ambalajlar, belirli koşullarla eşyayla birlikte sınıflanır.
Kural 6: Alt pozisyonlar arasında seçim, aynı kuralların alt pozisyon metinlerine uygulanmasıyla yapılır.

5. Sık yapılan hatalar

Pazarlama adına göre sınıflama: “Akıllı”, “profesyonel”, “endüstriyel” gibi sıfatlar kodu belirlemez; malzeme ve işlev belirler.
Takım ve setleri yanlış sınıflama: Farklı ürünlerden oluşan setlerde esas niteliği veren ürünü bulmak gerekir (GYK 3b).
Parça ile makineyi karıştırma: Makine parçalarının kendine özgü pozisyonları olabilir; bölüm notlarını mutlaka okuyun.
Eski cetveli kullanma: Kodlar ve vergi oranları değişir; her yıl güncel cetveli kontrol edin.
Tahmini kesin sanma: İnternette veya bir yazılımda bulunan kod bir başlangıç noktasıdır; beyandan önce doğrulatın.

6. Alıcı ülkede hangi kod geçerli?

İlk 6 hane dünyada ortaktır; sonrası ülkeye göre değişir. AB, 8 haneli Kombine Nomenklatürü (KN) ve vergi ile önlemleri gösteren 10 haneli TARIC kodunu kullanır; Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği nedeniyle ilk 8 hane uyumludur. AB dışındaki ülkelerin kendi 8 ila 10 haneli tarifeleri vardır. Teklif ve faturada 6 haneli HS kodunu ve kendi GTİP'inizi yazmak, alıcınızın kendi gümrük kodunu bulmasını kolaylaştırır.

Kervan bu işi nasıl yapar?

Kataloğunuzu analiz ederken Kervan her ürün için resmî HS listesinden aday kodları bulur, en uygun olanı gerekçesiyle önerir ve Türk Gümrük Tarife Cetveli'ndeki GTİP seçeneklerini gösterir. Bu kodlar pazar araştırmasında ve alıcı ülke seçiminde kullanılır. Öneridir; gümrük beyanından önce müşavirinizle doğrulamanızı öneririz.

Kataloğunuza birlikte bakalım

7. Sık sorulanlar

GTİP ile HS kodu aynı şey mi?

Hayır, ama iç içedir. HS kodu Dünya Gümrük Örgütü'nün belirlediği ve dünyada ortak kullanılan 6 haneli koddur. GTİP, Türkiye'nin 12 haneli kodudur; ilk 6 hanesi HS kodudur, 7. ve 8. haneler AB Kombine Nomenklatürü ile uyumludur, son 4 hane ulusaldır.

Ürünümün GTİP kodundan emin değilsem ne yapmalıyım?

Gümrük müşavirinize danışın. Kesinlik gerekiyorsa gümrük idaresinden Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) isteyebilirsiniz; bu yazılı karar, ürününüzün sınıflandırmasını resmî olarak belirler.

Alıcı ülkede aynı kod mu kullanılır?

İlk 6 hane (HS kodu) dünyada ortaktır. Sonraki haneler ülkeye göre değişir: AB 8 haneli Kombine Nomenklatür ve 10 haneli TARIC kodunu kullanır. Alıcınızın gümrük beyanında kullanacağı tam kodu kendi tarifesinden kontrol etmesi gerekir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; gümrük müşavirliği yerine geçmez.